Derecho — burza, która wieje jak huragan. Czego nauczyła nas nawałnica z 11 sierpnia 2017 roku

Czym jest derecho

Derecho to rozległa i długotrwała burza wiatrowa związana z szybko przemieszczającym się mezoskalowym układem konwekcyjnym (MCS). Od zwykłej, nawet silnej burzy odróżnia ją skala: niszczące porywy wiatru występują pasem ciągnącym się przez setki kilometrów. Najlepiej udokumentowanym polskim przypadkiem pozostaje nawałnica z 11 sierpnia 2017 roku, której szczegółową analizę opublikował Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej — Państwowy Instytut Badawczy (IMGW-PIB).

Sam termin pochodzi z języka hiszpańskiego, w którym „derecho” oznacza „prosty” lub „na wprost”. Nazwa dobrze oddaje charakter zjawiska: w przeciwieństwie do trąby powietrznej, w której wiatr wiruje wokół osi, w derecho niszczące porywy wieją w jednym kierunku, zgodnym z ruchem całego układu burzowego. Ślady zniszczeń układają się wówczas w długie, równoległe pasy — powalone drzewa leżą w większości w tę samą stronę, co pozwala ekspertom odróżnić szkody wiatrowe od tornadowych.

Jak podaje IMGW-PIB, z burzą z 11 sierpnia 2017 roku związanych było około 1200 raportów o silnych porywach wiatru, obserwowanych na dystansie przekraczającym 450 km. To w pełni spełnia przyjmowane w literaturze kryterium derecho — długotrwałej burzy wiatrowej powodującej rozległe szkody.

Jak powstaje niszczący wiatr

Kluczowym mechanizmem są silne prądy zstępujące, które w dojrzałej fazie układu MCS sprowadzają ku powierzchni ziemi chłodne powietrze. Tworzy się z niego rozległa zimna poduszka (cold pool), która rozpływa się przy gruncie i napędza kolejne komórki burzowe. Na obrazach radarowych efekt ten przybiera charakterystyczny kształt łuku — struktury bow echo, czyli wygięcia linii komórek konwekcyjnych przypominającego napięty łuk.

Warunkiem powstania derecho jest jednoczesne wystąpienie dużej chwiejności termodynamicznej atmosfery i silnego przepływu powietrza w jej wyższych warstwach. Gdy oba składniki się spotkają, układ burzowy potrafi przemieszczać się z prędkością kilkudziesięciu kilometrów na godzinę i przez wiele godzin utrzymywać niszczycielską siłę. To odróżnia derecho od pojedynczych, lokalnych burz, które zwykle słabną po kilkudziesięciu minutach.

Dlaczego przypadek z 2017 roku był wyjątkowy

W analizie IMGW-PIB podkreślono, że nadzwyczajna intensywność sierpniowego derecho wyróżnia je nie tylko na tle Polski, ale również w porównaniu z podobnymi zjawiskami dokumentowanymi w Europie i Stanach Zjednoczonych. Poszukiwanie odpowiedzi na pytania o rozwój i siłę tej burzy zaowocowało specjalnym, tematycznym numerem czasopisma naukowego „Meteorology Hydrology and Water Management”, w całości poświęconym temu zjawisku.

Badania nad przypadkiem z 2017 roku mają wymiar praktyczny: pomagają udoskonalać modele prognostyczne i system ostrzeżeń przed najgroźniejszymi burzami. Dla odbiorców prognoz wniosek jest prosty — gdy IMGW-PIB wydaje ostrzeżenia najwyższych stopni przed burzami z silnym wiatrem, warto traktować je dosłownie: przełożyć podróż, zabezpieczyć przedmioty na posesji i unikać przebywania w pobliżu drzew.

Źródła: https://obserwator.imgw.pl/2023/03/01/analiza-przypadku-derecho-nad-polska-z-dnia-11-sierpnia-2017-roku/