Polska pustynia większa niż myślisz. Jak powstała i czy nadal rośnie?

Rozległe połacie piasku, wydmy formowane przez wiatr i krajobraz przypominający bardziej Afrykę niż Małopolskę sprawiają, że miejsce to od lat przyciąga turystów, fotografów i naukowców. Historia tego obszaru okazuje się jednak jeszcze bardziej niezwykła niż jego wygląd.

Największy obszar lotnych piasków w Polsce

Pustynia Błędowska leży na pograniczu województw małopolskiego i śląskiego, pomiędzy miejscowościami Klucze, Chechło i Błędów. Jej powierzchnia wynosi około 33 kilometrów kwadratowych, choć obecnie otwarte przestrzenie piaszczyste zajmują mniejszy obszar niż przed kilkudziesięciu laty.

To największy w Polsce obszar lotnych piasków śródlądowych. W słoneczne dni krajobraz rzeczywiście może przypominać pustynie znane z innych części świata. Szczególnie efektownie prezentuje się z punktów widokowych w Kluczach oraz na wzgórzu Dąbrówka.

Nieprzypadkowo miejsce to było wykorzystywane przez wojsko jako teren ćwiczeń. W przeszłości kręcono tu również filmy, ponieważ pustynny krajobraz trudno było znaleźć gdziekolwiek indziej w Polsce.

To nie natura stworzyła pustynię

Choć wielu turystów zakłada, że Pustynia Błędowska jest naturalnym tworem przyrody, rzeczywistość wygląda nieco inaczej.

Piaski zalegające na tym terenie zostały pozostawione przez lodowiec tysiące lat temu. Przez długi czas były jednak pokryte lasami. Dopiero działalność człowieka doprowadziła do powstania pustynnego krajobrazu.

Już od średniowiecza okolice Olkusza były ważnym ośrodkiem wydobycia srebra, ołowiu i cynku. Do pracy hut oraz kopalń potrzebowano ogromnych ilości drewna. Lasy zaczęły znikać, a odsłonięte piaski zostały wystawione na działanie wiatru.

Z czasem wiatr zaczął przemieszczać luźny materiał, tworząc wydmy i rozległe pola piaskowe. Tak narodził się jeden z najbardziej niezwykłych krajobrazów Europy Środkowej.

Na pustyni zdarzały się nawet miraże

Jedną z ciekawostek związanych z Pustynią Błędowską są obserwowane w przeszłości miraże. W bardzo gorące dni różnice temperatur przy powierzchni piasku powodowały powstawanie złudzeń optycznych przypominających zjawiska znane z afrykańskich pustyń.

Podczas upałów temperatura piasku może być znacznie wyższa niż temperatura powietrza. W takich warunkach zdarzały się obserwacje przypominające pozorne zbiorniki wodne czy falujące obrazy na horyzoncie.

To właśnie takie zjawiska sprawiły, że miejsce zyskało miano „polskiej Sahary”.

Czy pustynia nadal rośnie?

Wbrew temu, co mogłoby się wydawać, największym problemem Pustyni Błędowskiej nie jest obecnie rozszerzanie się jej obszaru, lecz zarastanie.

Po II wojnie światowej procesy naturalne zaczęły stopniowo odzyskiwać teren. Na piaskach pojawiały się trawy, krzewy, a później również drzewa. Szczególnie intensywne zarastanie obserwowano od lat 60. XX wieku.

Naukowcy alarmowali, że bez odpowiednich działań charakterystyczny pustynny krajobraz może z czasem niemal całkowicie zniknąć.

Walka o zachowanie polskiej Sahary

W ostatnich latach prowadzone są liczne działania mające na celu ochronę Pustyni Błędowskiej. Usuwane są samosiewy drzew i krzewów, a część terenu jest utrzymywana w stanie zbliżonym do historycznego.

Nie chodzi wyłącznie o walory turystyczne. Piaszczyste siedliska są domem dla wielu rzadkich gatunków roślin, owadów i zwierząt, które nie występują w typowych lasach czy na łąkach.

Dzięki tym działaniom odwiedzający nadal mogą zobaczyć krajobraz przypominający pustynię, mimo że znajduje się on setki kilometrów od najbliższego prawdziwego obszaru pustynnego.

Jedno z najbardziej niezwykłych miejsc w Polsce

Pustynia Błędowska pokazuje, jak bardzo potrafi zaskakiwać polska przyroda. To miejsce, które nie przypomina ani gór, ani jezior, ani typowych polskich lasów. Rozległe połacie piasku, wydmy i szeroka przestrzeń sprawiają, że można na chwilę zapomnieć, że znajduje się w sercu Europy.

Dla miłośników przyrody, fotografii i nietypowych krajobrazów jest to jedno z tych miejsc, które warto zobaczyć przynajmniej raz w życiu. Zwłaszcza że podobnych obszarów na naszym kontynencie pozostało już bardzo niewiele.