Ile naprawdę grzeje, pada i grzmi w pierwszym miesiącu lata?

Termiczna granica między wiosną a latem

Według klimatologii Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej (IMGW-PIB) czerwiec w Polsce jest miesiącem, w którym kraj ostatecznie wchodzi w lato termiczne — średnia dobowa temperatura powietrza w nizinnej części stabilnie utrzymuje się powyżej 15°C, a w południowej i centralnej Polsce zbliża się do 16–17°C w przeciętnym przebiegu wieloletnim 1991–2020. To kontrast z majem, w którym noce wciąż bywają chłodne, a fronty atmosferyczne nad środkową Europą regularnie sprowadzają napływy powietrza arktycznego, dające „zimnych ogrodników”.

W czerwcu zasięg powietrza polarnego morskiego maleje, a coraz częściej nad Polskę napływa powietrze zwrotnikowe znad Bałkanów oraz powietrze kontynentalne z południowego wschodu. Dlatego w pierwszym miesiącu lata meteorologicznego zdarzają się już krótkie, ale wyraźne fale upałów. Klimatologicznie temperatury maksymalne na nizinach mieszczą się przeciętnie w przedziale 21–23°C, jednak w pojedynczych dniach historycznie notowano w Polsce wartości przekraczające 36°C.

Opady i pierwszy szczyt sezonu burzowego

Czerwiec jest jednym z najbardziej opadowych miesięcy w polskim klimacie. Średnie sumy opadów wahają się od około 60 mm na zachodzie kraju do ponad 100 mm w polskich Karpatach i Sudetach. Ta wartość jest porównywalna z lipcem i sierpniem — zasadniczy czynnik to wzmożona konwekcja termiczna napędzana wysokim insolacją i wilgotnym powietrzem, jakie wpływa do regionu z Atlantyku oraz znad Morza Śródziemnego.

W rezultacie czerwiec to także pierwszy szczyt rocznej aktywności burzowej w Polsce. Według danych z systemu detekcji wyładowań PERUN i serwisu Burza-Alert IMGW liczba dni burzowych w południowej i wschodniej Polsce dochodzi w tym miesiącu do 8–10. Najbardziej intensywne burze najczęściej rozwijają się w drugiej połowie dnia, gdy w cieple kumuluje się wystarczająca energia konwekcyjna (CAPE) i działa południowy strumień wilgoci.

Najdłuższe dni w roku

Astronomicznie czerwiec to miesiąc, w którym wypada przesilenie letnie (21 czerwca), a długość dnia w Polsce sięga od 16 godzin 30 minut na południu kraju do ponad 17 godzin 30 minut nad Bałtykiem. Średnia liczba godzin nasłonecznienia w okresie 1991–2020 mieści się w przedziale 220–260 godzin, w zależności od regionu — największe wartości notuje Wielkopolska i Pomorze Zachodnie, najmniejsze Karpaty i pogórze ze względu na lokalną konwekcję i pokrywę chmurową.

Zmiany w wieloleciu

Analizy IMGW pokazują, że średnia temperatura czerwca w Polsce w ciągu ostatnich trzech dekad wyraźnie wzrosła. W okresie 1991–2020 jest ona o około 1,3°C wyższa niż w referencyjnym okresie 1961–1990. Zwiększyła się także liczba dni gorących (z temperaturą maksymalną co najmniej 30°C) — szczególnie na Nizinie Wielkopolskiej i w Polsce Środkowej. Jednocześnie wzrosła zmienność sum opadów: częściej zdarzają się epizody intensywnych ulew o wysokim natężeniu w połączeniu z przerwami suszowymi. To trend zgodny z obserwacjami z innych krajów Europy Środkowej, dokumentowany przez serwis Copernicus Climate Change.