Trąby powietrzne w Polsce. Kiedy i gdzie ryzyko jest największe według danych IMGW

226 trąb powietrznych w 14 lat. Co mówią dane ESWD

Według opracowania Laboratorium Modelowania Meteorologicznego Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej (IMGW-PIB) bazujące na zbiorze European Severe Weather Database (ESWD), w latach 2010–2023 na obszarze Polski potwierdzono 226 przypadków trąb powietrznych. Na 100 z nich udało się oszacować intensywność. W rozważanym okresie odnotowano 2 zdarzenia o sile F3 (szacunkowy wiatr 254–332 km/h), 27 o sile F2 (181–253 km/h), 47 o sile F1 (117–180 km/h) i 24 o sile F0 (64–116 km/h). Pozostałych 126 sytuacji nie sklasyfikowano — w większości dlatego, że dotyczyły one trąb wodnych nad Bałtykiem, które nie powodują szkód na lądzie.

Każdego roku w Polsce notowano co najmniej 10 trąb powietrznych. Wyjątkiem jest rok 2015 z jedynie 4 przypadkami. Najbardziej aktywne były lata 2021 i 2022 — odpowiednio z 31 i 33 zdarzeniami w bazie ESWD.

Geografia ryzyka: pas wybrzeża, centrum kraju i południowy wschód

Z analizy CMM IMGW-PIB wynika, że trąby powietrzne najliczniej pojawiały się w rejonie polskiego wybrzeża, ale ten obraz jest mocno zniekształcony przez sezonowe trąby wodne (waterspouts). Te niemal co roku, od lipca do września, obserwowane są w strefie brzegowej Bałtyku, gdy po okresie ciepłej pogody nad podgrzaną wodę dociera chłodniejsze powietrze.

Trąby lądowe częściej rozwijały się w centrum kraju oraz na południu i południowym wschodzie. Mocno uwagę zwraca też zagęszczenie przypadków w Wielkopolsce — to efekt jednego dnia: 17 lutego 2022 r. linia szkwału związana z niżem „Dudley” wygenerowała na zachodzie, w centrum i na południu Polski aż 27 trąb powietrznych w ciągu kilku godzin. Aż 15 z nich otrzymało kategorię IF2.0, a jedna — IF2.5. Było to bezprecedensowe, najbardziej masowe znane w historii obserwacji wystąpienie tego zjawiska nad Polską.

Sezon konwekcyjny: szczyt między majem a wrześniem

W rozkładzie rocznym trąby pojawiały się głównie od maja do września, czyli w miesiącach z umiarkowanymi i dużymi wartościami CAPE (energii potencjalnej dostępnej drogą konwekcji). Wtedy łatwiej powstają chmury Cumulonimbus i burze wielokomórkowe, w tym superkomórki — w prądzie wstępującym najsilniejszych z nich rozwija się mezocyklon, czyli rotująca komórka, z której rodzą się najgroźniejsze trąby.

Dobowo największa liczba zdarzeń przypadała po godzinie 12 UTC, ze szczytem między 15 a 18 UTC. Nie znaczy to, że poza tym oknem zagrożenia nie ma. Przypadek z lutego 2022 r. pokazał, że trąby mogą wystąpić również przy niskim CAPE, jeżeli atmosfera ma bardzo duży pionowy uskok wiatru (sytuacja typu High Shear–Low CAPE). Takie zdarzenia są wyzwaniem prognostycznym, bo „klasyczne” paliwo dla burzy jest słabe.

Jak czytać statystyki — i jak się chronić

Autorzy opracowania CMM IMGW-PIB zwracają uwagę na ograniczenia baz typu ESWD: efektywność raportowania jest niejednolita w przestrzeni i czasie. Największa liczba zgłoszeń pochodzi z Europy Środkowej, w tym z Polski, a z roku na rok rośnie wraz z popularyzacją sieci łowców burz i dostępem do mediów. Część dawnych zdarzeń mogła zatem zostać pominięta. Mimo to skala 200+ przypadków w 14 lat pokazuje, że tornado nad Wisłą i Odrą jest zjawiskiem rzadkim, ale realnym.

Przy ostrzeżeniach IMGW-PIB i komunikatach Rządowego Centrum Bezpieczeństwa warto traktować je poważnie zwłaszcza wtedy, gdy synoptycy używają określeń „wysoki potencjał trąby powietrznej”, „mezocyklon” lub „silny uskok wiatru w warstwie 0–6 km”. Zachowanie podstawowych zasad — schowanie się w pomieszczeniu bez okien, jak najniżej budynku, z dala od dużych przeszkleń — pozostaje najprostszą drogą do ograniczenia ryzyka.

Źródła: https://cmm.imgw.pl/?page_id=42092 ; https://eswd.eu/ ; https://imgw.pl/